Hình thành
nhân cách cho trẻ là nhiệm vụ rất quan trọng trong các cơ sở giáo dục mầm non
và các bậc cha mẹ trẻ. Khoa học tâm lý đã khẳng định rằng khi hết tuổi mầm non,
ở đứa trẻ đặt xong nền móng đầu tiên của nhân cách, sự phát triển về mặt đạo
đức cho trẻ sau này đều mang rõ dấu ấn của thời ấu thơ. Vì thế, từ lứa tuổi này
chúng ta phải chăm lo phát triển toàn diện cho trẻ, trên cơ sở đó mà từng bước
hình thành nhân cách cho trẻ theo phương hướng, yêu cầu mà xã hội mới đặt ra
Trong
trường mầm non, hình thành tổ chức giáo dục đạo đức cho trẻ được thông qua chế độ sinh hoạt hàng ngày của cô và
trẻ như: đón trẻ, thể dục sáng, giờ hoạt động chung, hoạt động vui chơi, đi
dạo, ăn trưa, ngủ trưa, hoạt động chiều, nêu gương và chuẩn bị ra về. Những
hoạt động trên nối tiếp nhau và được lặp lại hàng ngày. Thông qua hoạt động
hàng ngày cô giáo thực hiện nhiều yêu cầu giáo dục đạo đức, dạy dỗ trẻ biết
quan tâm, tự tin, tự ý thức và tôn trọng mọi người xung quanh, giáo dục tinh
thần tự lực, tự giác, ý thức kỷ luật, trật tự trong sinh hoạt, hành vi văn
minh, giữ gìn vệ sinh, giáo dục tình thương, quan hệ đoàn kết thân ái với bạn,
biết yêu mến và tôn trọng người lớn, tinh thần chăm sóc và giữ gìn của công
cũng như của riêng mình.
Giáo
dục đạo đức cho trẻ còn thông qua trò chơi, vì vui chơi là hoạt động chủ đạo
của lứa tuổi mẫu giáo. Các đặc điểm tâm lý mới, các nét tính cách mới của trẻ được
hình thành chủ yếu do hoạt động chủ đạo này. Vì vậy trong công tác giáo dục đạo
đức cho trẻ, trò chơi là một phương tiện giáo dục mạnh mẽ nhất. Ví dụ, trong
vui chơi nếu bé giật đồ chơi của bạn, cô giáo có thể giải thích với bé:
"việc giật đồ chơi của bạn là không được, nếu con thích thì phải mượn bạn
chứ". Cô giáo cũng có thể hỏi trẻ lần sau sẽ làm gì để mượn đồ chơi của
bạn. Trong các loại trò chơi, trò chơi phân vai theo chủ đề có vị trí đặc biệt
quan trọng. Thông qua chủ đề mà cô giáo có tác động vào nhiều khía cạnh đạo đức
của trẻ. Trong trò chơi phân vai theo chủ đề có hai mối quan hệ, đó là quan hệ
giữa trẻ với nhau và quan hệ giữa các vai chơi với nhau. Các vai đều có tác
dụng nêu gương quan trọng ngay cả đối với trẻ đóng vai, cho nên việc khai thác
tác dụng giáo dục của trò chơi phân vai đòi hỏi phải công phu, sự chuẩn bị, suy
nghĩ chu đáo của cô giáo.
Giáo
dục đạo đức cho trẻ thông qua hoạt động học tập mà phát huy giáo dục đạo đức
cho trẻ. Thông qua hoạt động nhận thức nhằm trau dồi cho trẻ những tri thức cần
thiết về cuộc sống xung quanh mà giúp trẻ gắn bó với quê hương, biết yêu quí
người lao động, có ý thức bảo vệ thiên nhiên, có những hành vi văn minh, làm
giàu vốn tri thức về cuộc sống của trẻ, thông qua các hình tượng nghệ thuật
giáo dục tình cảm về đất nước, con người, thiên nhiên, xây dựng cho trẻ những
tri thức và kinh nghiệm về đạo đức giúp trẻ nhận biết được điều tốt, điều xấu,
thúc đẩy hành vi đạo đức cho trẻ. Thông qua hoạt động học tập cô giáo từng bước
giáo dục trẻ có ý thức kỷ luật, kỹ năng, biết chủ động tự lực vượt qua những
khó khăn để hoàn thành công việc được cô giáo giao cho. Cô giáo cần có thái độ
đúng đắn, nếu trẻ mắc phải lỗi lầm thì cô giáo phải nhắc nhở ngay, biểu lộ thái
độ không hài lòng nhưng với thái độ bình tĩnh. Cần tìm hiểu nguyên nhân vì sao
trẻ lại như vậy, tuyệt đối không được nóng giận, mắng chửi hay đánh đập trẻ.
Ngoài
ra việc cho trẻ lao động vừa sức, phù hợp với hứng thú nhu cầu gần gũi với sinh
hoạt, đời sống của trẻ cũng là những phương tiện giáo dục đạo đức cho trẻ.
Thông qua lao động hình thành cho trẻ những mầm mống phẩm chất của người lao
động. Trẻ sẽ tự giác khi có tinh thần trách nhiệm. Với các bé còn nhỏ, cô giáo
có thể giao các công việc như lau bàn, thu dọn đồ chơi... Những việc phù hợp
với lứa tuổi sẽ giúp bé cảm thấy mình tốt hơn, đồng thời biết quan tâm tới
người khác. Cách tốt nhất để dạy bé trung thực là hãy thực hiện những lời hứa
của cô giáo và người lớn. Nếu chúng ta hứa với trẻ thì phải thực hiện lời hứa,
tránh hứa những lời hứa mà khó thực hiện được.
Ngoài
chế độ sinh hoạt một ngày của cô và trẻ tại trường mầm non các bậc phụ huynh là
người thầy đầu tiên giáo dục về nhân cách. Các bậc phụ huynh cũng cần tìm hiểu
cách giáo dục ở trường để tìm ra phương pháp hiệu quả. Để dạy các trẻ những
nguyên tắc cơ bản của việc xây dựng tính cách như làm việc theo nhóm, lòng vị
tha, trung thực, tư cách công dân, tinh thần trách nhiệm và sự tôn trọng. Cha
mẹ yêu cầu sự giúp đỡ của trẻ sẽ giúp trẻ thấy mình có ích và quan trọng.
Thường xuyên cho trẻ tham gia vào những công việc phù hợp lứa tuổi giúp trẻ
phát triển tinh thần trách nhiệm và sự thân thiện với những người xung quanh,
để trẻ phụ giúp mình làm những việc vừa sức. Điều này giúp trẻ có ý thức và
trách nhiệm giúp đỡ cha mẹ ngay từ khi còn nhỏ. Trẻ sẽ cảm thấy mình cũng là
thành viên tích cực và có ích trong gia đình. Chúng ta hãy động viên những cố
gắng của trẻ, một đứa trẻ mà những nỗ lực của chúng được khen ngợi, động viên
sẽ có tác dụng giúp chúng biết gìn giữ và phát huy hơn nữa để duy trì thành
tích. Tuy nhiên, một đứa trẻ mà mọi cố gắng đều nhận được những lời khen ngợi
quá đà sẽ không thể phát triển khả năng chịu đựng bất cứ sự thất bại nào hay tự
rèn luyện cho mình một kỹ năng gì hoàn thiện.
Các
bậc phụ huynh và cô giáo có ảnh hưởng nhiều nhất đối với trẻ, luôn là những tấm
gương cho trẻ nhìn vào và học tập. Cha mẹ phải làm gương và để ý hành vi đối
với bạn bè và họ hàng là một cách hiệu quả để dạy trẻ biết thế nào là sống tốt
với mọi người, hãy làm gương tốt. Trẻ con bắt chước rất nhanh, kể cả thói xấu
của người lớn. Các nhà nghiên cứu nghiên cứu khẳng định rằng con trẻ có thể học
hỏi tất cả những đặc điểm của một tính cách tốt như quan tâm, tôn trọng, tự
điều khiển, chia sẻ, cảm thông, khoan dung, kiên trì, an ủi, công bằng và lương
tâm. Có nghĩa là chúng ta có thể dạy những đức tính này cho bọn trẻ và làm như
thế sẽ nuôi dưỡng những phẩm chất tốt đẹp làm tăng sự phát triển đạo đức của
con trẻ.
Những
con người mới, những công dân chân chính của tương lai chỉ có thể hình thành
nếu ngay từ tuổi mẫu giáo chúng ta biết đầu tư đúng lúc, vun trồng công phu,
biết phát huy tính chủ động và sáng tạo của nhà trường, gia đình và xã hội cùng
chăm lo./.
Thạc sĩ Huỳnh Thị Huệ 